📒 11. Sınıf Ders Notları

1Tanzimat Edebiyatı I. Dönem

• Batılı edebî türler (roman, tiyatro, makale, eleştiri) ilk kez bu dönemde görülür; sanat toplum için yapılır.
• Şinasi: Agâh Efendi ile ilk özel gazete Tercüman-ı Ahvâl (1860), ilk yerli tiyatro Şair Evlenmesi.
• Namık Kemal: "vatan, hürriyet" şairi; İntibah (ilk edebî roman), Vatan yahut Silistre (tiyatro).
• Ziya Paşa (Terkib-i Bend, Harâbât), Ahmet Mithat Efendi (halkı eğitmek için çok sayıda roman yazdı).
• İlk çeviri roman Telemak (Yusuf Kâmil Paşa), ilk yerli roman Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat (Şemsettin Sami).

💡 Unutma: YKS'de "ilk"ler çok sorulur; eser-yazar eşleştirmesini mutlaka çalış.

2Tanzimat Edebiyatı II. Dönem

• Toplumsal konular geri plana itilir; "sanat sanat içindir" anlayışı ve bireysel konular öne çıkar.
• Recaizade Mahmut Ekrem: Araba Sevdası (alafrangalık eleştirisi), Talim-i Edebiyat.
• Abdülhak Hâmit Tarhan: "Şair-i Âzam"; eşinin ölümü üzerine yazdığı Makber.
• Sami Paşazade Sezai: Sergüzeşt (esaret konusu); Nabizade Nâzım: Karabibik (ilk köy romanı), Zehra.
• Romanlarda realizm etkisi artar, yazarın araya girip okura seslenmesi azalır.

3Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âti

• Servet-i Fünûn (1896-1901): ağır, süslü, Arapça-Farsça sözcüklerle dolu bir dil; konular bireysel, karamsar.
• Tevfik Fikret (Rübab-ı Şikeste, Sis), Cenap Şahabettin; şiirde serbest müstezat ve sone kullanıldı.
• Halit Ziya Uşaklıgil: Batılı anlamda roman: Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu; Mehmet Rauf: Eylül (psikolojik roman).
• Fecr-i Âti (1909): "Sanat şahsi ve muhteremdir." Topluluğun en önemli şairi Ahmet Haşim (Göl Saatleri, Piyale; sembolizm).

💡 Unutma: Servet-i Fünûn, Hüseyin Cahit'in bir çeviri yazısı yüzünden 1901'de kapatıldı.

4Millî Edebiyat

• 1911'de Selanik'te Genç Kalemler dergisinde yayımlanan "Yeni Lisan" makalesiyle başladı: sade, konuşma dili.
• Ömer Seyfettin (Kaşağı, Forsa, Pembe İncili Kaftan), Ziya Gökalp, Ali Canip Yöntem öncülerdir.
• Şiirde hece ölçüsü benimsendi; Beş Hececiler: Faruk Nafiz, Enis Behiç, Halit Fahri, Yusuf Ziya, Orhan Seyfi.
• Anadolu, millî tarih ve halk konuları işlendi; Refik Halit Karay (Memleket Hikâyeleri).
• Bağımsız sanatçılar: Mehmet Âkif Ersoy (Safahat, aruzla), Yahya Kemal Beyatlı (Kendi Gök Kubbemiz).

💡 Unutma: Mehmet Âkif ve Yahya Kemal bu dönemde yaşamış ama aruzu kullanmış bağımsız şairlerdir.

5Makale, Fıkra, Sohbet ve Eleştiri

• Makale: Bir düşünceyi kanıtlarla savunan ciddi, nesnel yazı; Türkçede ilk örnek Şinasi'nin Tercüman-ı Ahvâl mukaddimesidir.
• Fıkra (köşe yazısı): Güncel bir konuyu kısa, samimi bir dille yorumlar.
• Sohbet (söyleşi): Okurla konuşur gibi, kanıtlamaya çalışmadan yazılır.
• Eleştiri: Bir eseri olumlu ve olumsuz yönleriyle değerlendirir; deneme ise yazarın kişisel düşüncelerini serbestçe anlatır.

💡 Unutma: Makale kanıtlar, deneme kanıtlamaya çalışmaz; bu fark sıkça sorulur.

6Cümle Türleri

• Yüklemin türüne göre: yüklemi fiil olan fiil cümlesi, isim olan isim cümlesi.
• Yüklemin yerine göre: yüklem sonda ise kurallı, değilse devrik cümle.
• Anlamına göre: olumlu, olumsuz, soru, ünlem cümlesi; "Gelmez değil." biçimce olumsuz, anlamca olumludur.
• Yapısına göre: basit, birleşik (yan cümlecikli), sıralı (virgül/noktalı virgülle), bağlı (bağlaçla) cümle.

Örnek: "Kitabı okuyunca anladım." → fiil-fiilimsi içerdiği için birleşik, kurallı fiil cümlesi.