📒 12. Sınıf Ders Notları

1Cumhuriyet Dönemi Şiiri (1923-1940)

• Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdürenler: Hece ölçüsü, sade dil, Anadolu ve memleket sevgisi işlenir. Faruk Nafiz Çamlıbel (Han Duvarları), Kemalettin Kamu, Ömer Bedrettin Uşaklı.
• Yedi Meşaleciler (1928): Sanat sanat içindir anlayışı; "Yedi Meşale" adlı ortak kitap. Sabri Esat Siyavuşgil, Ziya Osman Saba, Cevdet Kudret.
• Saf (öz) şiir: Ahenk, imge ve çağrışım ön plandadır; Ahmet Haşim ve Yahya Kemal'in etkisi görülür. Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı (Otuz Beş Yaş), Ahmet Hamdi Tanpınar.
• Toplumcu gerçekçi şiir: Serbest ölçü, toplumsal sorunlar; Nazım Hikmet Ran öncüdür (Memleketimden İnsan Manzaraları).

💡 Unutma: Hece ölçüsü = Millî Edebiyat çizgisi; serbest ölçü + ideoloji = toplumcu gerçekçiler.

2Cumhuriyet Dönemi Şiiri (1940 Sonrası)

• Garip (Birinci Yeni, 1941): Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday. Ölçü, uyak ve söz sanatlarına karşı çıkılır; sıradan insan ve günlük konuşma dili işlenir.
• İkinci Yeni (1955 sonrası): Anlamı kapalı, imge yüklü, soyut şiir. Cemal Süreya, Edip Cansever, Turgut Uyar, Ece Ayhan, İlhan Berk, Sezai Karakoç.
• Millî ve manevi değerleri işleyen şiir: Necip Fazıl Kısakürek, Sezai Karakoç, Arif Nihat Asya, Bahattin Karakoç.
• Halk şiiri geleneğini sürdürenler: Âşık Veysel (Uzun İnce Bir Yoldayım), hece ölçüsü ve sade dil.

Örnek: Orhan Veli'nin "Kitabe-i Seng-i Mezar" şiirinde Süleyman Efendi'nin nasırları gibi sıradan bir insanın gündelik derdi anlatılır.

💡 Unutma: Garip = anlam açık, sade; İkinci Yeni = anlam kapalı, Garip'e tepki.

3Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâyesi

• Millî Mücadele ve toplum romanı: Halide Edib Adıvar (Ateşten Gömlek, Sinekli Bakkal), Yakup Kadri Karaosmanoğlu (Yaban, Kiralık Konak), Reşat Nuri Güntekin (Çalıkuşu).
• Köy romanı ve toplumcu gerçekçilik: Sabahattin Ali (Kuyucaklı Yusuf, Kürk Mantolu Madonna), Yaşar Kemal (İnce Memed), Orhan Kemal (Bereketli Topraklar Üzerinde), Kemal Tahir (Devlet Ana).
• Bireyin iç dünyası / modernizm: Ahmet Hamdi Tanpınar (Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü), Peyami Safa (Dokuzuncu Hariciye Koğuşu), Oğuz Atay (Tutunamayanlar; bilinç akışı, ironi).
• Durum (Çehov tarzı) hikâye: Olaydan çok bir an, bir kesit anlatılır. Sait Faik Abasıyanık (Semaver, Lüzumsuz Adam), Memduh Şevket Esendal.
• Olay (Maupassant tarzı) hikâye: Serim-düğüm-çözüm planı vardır; Ömer Seyfettin bu tarzın temsilcisidir.

💡 Unutma: YKS'de en sık sorulan eşleşmeler yazar-eser eşleşmeleridir; her yazardan en az bir eser ezberle.

4Tiyatro, Deneme ve Öğretici Metinler

• Cumhuriyet tiyatrosunda Haldun Taner epik (Brecht) tiyatronun önemli temsilcisidir: Keşanlı Ali Destanı.
• Necip Fazıl Kısakürek (Bir Adam Yaratmak), Musahipzade Celal (Lüküs Hayat), Turan Oflazoğlu (tarihî tiyatro) önemli adlardır.
• Deneme: Yazar bir konudaki kişisel düşüncelerini kesin yargıya varmadan, samimi bir dille anlatır. Nurullah Ataç, Suut Kemal Yetkin.
• Makale: Bir düşünceyi kanıtlamak amacıyla yazılır, nesneldir. Fıkra (köşe yazısı): Gazetede güncel konuları kısa ve akıcı biçimde ele alır.
• Söyleşi (sohbet): Okurla konuşur gibi yazılır; anı yaşanmış olayları, gezi yazısı gezilip görülen yerleri anlatır.

💡 Unutma: Deneme öznel ve kesin yargısızdır; makale nesnel ve kanıtlayıcıdır.

5Anlam Bilgisi ve Paragraf (TYT)

• Paragraf sorularında önce soru kökünü oku; "değinilmemiştir", "çıkarılamaz" gibi olumsuz köklere dikkat et.
• Ana düşünce genellikle giriş ya da sonuç cümlesindedir; yardımcı düşünceler onu destekler.
• Anlatım biçimleri: Açıklama, tartışma, öyküleme, betimleme. Düşünceyi geliştirme yolları: Tanımlama, örneklendirme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal verilerden yararlanma, benzetme.
• Cümle sıralama sorularında giriş cümlesi bağlaç ya da gönderme sözcüğüyle ("Bu", "Ancak", "Çünkü") başlamaz.

Örnek: "Ünlü bilim insanı Einstein'ın dediği gibi..." → tanık gösterme.

💡 Unutma: Paragraf, TYT Türkçe'nin yaklaşık yarısıdır; her gün düzenli paragraf çöz.

6Dil Bilgisi ve Anlatım Bozuklukları

• Yapısal bozukluklar: Özne-yüklem uyumsuzluğu, eksik öge, ek eksikliği ya da fazlalığı, çatı uyumsuzluğu, tamlama yanlışlığı.
• Anlamsal bozukluklar: Gereksiz sözcük kullanımı (en son, geri iade), anlamca çelişen sözcükler, yanlış anlamda sözcük kullanımı, sözcüklerin yanlış yerde kullanımı.
• Cümlenin ögeleri: Yüklem, özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci; önce yüklemi bul, sonra "kim/ne" ile özneyi sor.
• Fiilimsiler: İsim-fiil (-ma, -ış, -mak), sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş), zarf-fiil (-ıp, -arak, -ınca, -madan, -ken...).

Örnek: "Yaklaşık beş kişi kadar geldi." → "yaklaşık" ile "kadar" aynı anlamda, gereksiz sözcük var.

💡 Unutma: Anlatım bozukluğu sorusunda cümleyi yüksek sesle okur gibi düşün; sırıtan yer genelde bozukluktur.