📒 11. Sınıf Ders Notları

🤔

Felsefe

İlk Çağ'dan 20. yüzyıla felsefe tarihi · 5 konu

İlk filozoflar evrenin ana maddesini (arkhe) aradı: Thales su, Anaksimenes hava, Herakleitos ateş, Anaksimandros apeiron.
Herakleitos her şeyin değiştiğini, Parmenides değişimin bir görünüş olduğunu savundu; Demokritos atom fikrini ortaya attı.
Sofistler (Protagoras: "İnsan her şeyin ölçüsüdür") bilginin göreli olduğunu savundu.
Sokrates doğurtma (diyalog) yöntemini, Platon idealar kuramını, Aristoteles mantığı ve madde-form ayrımını geliştirdi.
Helenistik dönemde Stoacılar ve Epikurosçular mutluluğa ulaşmanın yolunu aradı.

Bu dönemde felsefe ile din ilişkisi temel konudur; Hristiyan dünyasında skolastik felsefe gelişti.
Augustinus: "Anlamak için inanıyorum."; Thomas Aquinas: Tanrı'nın varlığını akılla kanıtlamaya çalıştı.
Farabi: "Muallim-i Sani" (ikinci öğretmen), el-Medinetü'l-Fazıla (erdemli şehir).
İbn Sina: varlığı zorunlu ve mümkün varlık olarak ayırdı; Gazali filozofları eleştirdi, İbn Rüşd ona cevap verdi.

💡 Unutma: İslam dünyasında felsefe Yunan eserlerinin Arapçaya çevrilmesiyle gelişti (Beytü'l-Hikme).

Rönesans ile insan ve doğa merkeze alındı (hümanizm); bilimsel yöntem önem kazandı.
F. Bacon: bilgiye ulaşmada tümevarım ve deney; doğru bilgiyi engelleyen "idoller".
Descartes: yöntemli şüphe ve "Düşünüyorum, öyleyse varım." (rasyonalizm).
Machiavelli (Hükümdar) ve Hobbes (Leviathan) güçlü devlet anlayışını savundu.
Locke: zihin doğuştan boş bir levhadır (tabula rasa); empirizmin öncüsü.

Aydınlanma çağında akıl, özgürlük ve ilerleme fikirleri öne çıktı; Rousseau toplum sözleşmesi kuramını geliştirdi.
Hume nedenselliği alışkanlığa dayandırdı; Kant akılcılık ile deneyciliği birleştirdi (kritisizm, ödev ahlakı).
Hegel diyalektik (tez-antitez-sentez), Marx diyalektik materyalizm ile tarihi açıkladı.
Comte pozitivizmi, J. S. Mill faydacılığı, Nietzsche "üstinsan" fikrini savundu.

Varoluşçuluk: Sartre, "Varoluş özden önce gelir."; insan özgür ve sorumludur.
Fenomenoloji (Husserl), pragmatizm (W. James, J. Dewey: doğru olan işe yarayandır), sezgicilik (Bergson).
Analitik felsefe (Russell, Wittgenstein) dili çözümler; mantıkçı pozitivizm (Viyana Çevresi) doğrulanabilirliği ölçüt alır.
Popper: Bilimsel bir önerme yanlışlanabilir olmalıdır.
Türkiye'de Hilmi Ziya Ülken, Takiyettin Mengüşoğlu ve Nermi Uygur önemli düşünürlerdir.

💡 Unutma: YKS'de filozof-görüş eşleştirmesi sorulur; anahtar kavramı filozofla birlikte öğren.

Notlar MEB öğretim programındaki konulara göre kısa özet olarak hazırlanmıştır; ders kitabının yerine değil, tekrar için kullanın.