1Millî Mücadele'ye Hazırlık
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): 7. madde ile İtilaf Devletleri'ne güvenliği tehdit eden her yeri işgal hakkı verildi.
- Mustafa Kemal'in Samsun'a çıkışı (19 Mayıs 1919): Millî Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." Millî egemenlik ilk kez vurgulandı.
- Erzurum Kongresi (Temmuz-Ağustos 1919): Toplanış bakımından bölgesel, alınan kararlar bakımından ulusaldır; manda ve himaye ilk kez reddedildi.
- Sivas Kongresi (Eylül 1919): Tüm yurttaki cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi; manda kesin olarak reddedildi.
💡 Unutma: Misak-ı Millî 28 Ocak 1920'de son Osmanlı Mebusan Meclisinde kabul edildi.
2TBMM ve Kurtuluş Savaşı
- TBMM'nin açılışı (23 Nisan 1920): Güçler birliği ilkesi benimsendi; yasama, yürütme ve yargı mecliste toplandı.
- Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): Osmanlı Devleti ile imzalandı ancak TBMM tarafından tanınmadığı için yürürlüğe girmedi.
- Doğu Cephesi: Ermenilerle Gümrü Antlaşması (1920), TBMM'nin ilk uluslararası başarısıdır. Güney Cephesi: Halkın direnişi, Fransızlarla Ankara Antlaşması (1921).
- Batı Cephesi: I. İnönü → Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası); II. İnönü; Kütahya-Eskişehir yenilgisi → Başkomutanlık Kanunu ve Tekâlif-i Millîye; Sakarya Meydan Muharebesi → Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı.
- Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (30 Ağustos) ile Yunan ordusu yenildi; Mudanya Ateşkesi (11 Ekim 1922) imzalandı.
💡 Unutma: Mudanya ile Doğu Trakya savaşmadan kurtarıldı ve İstanbul'un TBMM'ye bırakılması kabul edildi.
3Lozan Barış Antlaşması ve Cumhuriyetin İlanı
- Saltanatın kaldırılması: 1 Kasım 1922; Lozan'a iki ayrı heyet çağrılmasını önlemek etkili oldu.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Türkiye'nin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı; kapitülasyonlar kaldırıldı.
- Lozan'da çözülemeyen konular: Musul sorunu (İngiltere ile), Boğazlar yönetimi uluslararası komisyona bırakıldı, Hatay sınır dışında kaldı.
- Ankara başkent oldu (13 Ekim 1923), Cumhuriyet ilan edildi (29 Ekim 1923); ilk cumhurbaşkanı Mustafa Kemal, ilk başbakan İsmet Paşa.
- Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924): Aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarıldı.
💡 Unutma: Lozan, Sevr'i hükümsüz kılan ve günümüzde de geçerli olan kurucu antlaşmadır.
4Atatürk İnkılapları
- Hukuk: Türk Medeni Kanunu (1926) ile kadın-erkek eşitliği, resmî nikâh ve tek eşlilik getirildi.
- Eğitim ve kültür: Tevhid-i Tedrisat (1924), Harf İnkılabı (1 Kasım 1928), Millet Mektepleri, Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932).
- Toplumsal hayat: Şapka Kanunu (1925), tekke ve zaviyelerin kapatılması (1925), uluslararası saat ve takvim (1925-1926), ölçüler kanunu, Soyadı Kanunu (1934).
- Kadın hakları: Belediye seçimlerinde seçme-seçilme (1930), muhtarlık (1933), milletvekili seçme-seçilme hakkı (5 Aralık 1934).
- Ekonomi: İzmir İktisat Kongresi (1923), Aşar vergisinin kaldırılması (1925), Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927), Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934).
💡 Unutma: Kadınlar seçme-seçilme hakkını pek çok Avrupa ülkesinden (ör. Fransa, İtalya) daha önce kazandı.
5Atatürk İlkeleri
- Cumhuriyetçilik: Millî egemenliğe dayalı, halkın kendi temsilcilerini seçtiği yönetim.
- Milliyetçilik: Dil, kültür ve ülkü birliğine dayalı, birleştirici ve barışçı Türk milliyetçiliği.
- Halkçılık: Sınıf ayrıcalığını reddeder, kanun önünde eşitliği esas alır.
- Devletçilik: Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye katılması (1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrası).
- Laiklik: Din ve devlet işlerinin ayrılması, din ve vicdan özgürlüğü. İnkılapçılık: Yapılan inkılapları koruma ve çağın gereklerine göre yenileşme.
💡 Unutma: Altı ilke 1937'de Anayasaya girdi; laiklik ilkesi de bu tarihte Anayasaya eklendi.
6Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası
- Temel ilke: "Yurtta sulh, cihanda sulh." Bağımsızlık ve barışçı politika.
- Musul sorunu: 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a (İngiliz mandası) bırakıldı.
- Milletler Cemiyeti'ne üyelik (1932); Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı (1937) ile bölgesel barış sağlanmaya çalışıldı.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Boğazlar üzerindeki tam egemenlik Türkiye'ye geçti.
- Hatay: 1938'de bağımsız Hatay Devleti kuruldu, 1939'da TBMM kararıyla Türkiye'ye katıldı.
💡 Unutma: Montrö, Lozan'daki eksik kalan Boğazlar meselesini Türkiye lehine çözdü.
Notlar MEB öğretim programındaki konulara göre kısa özet olarak hazırlanmıştır; ders kitabının yerine değil, tekrar için kullanın.