📒 6. Sınıf Ders Notları

1Sözcükte Anlam

• Gerçek, mecaz ve terim anlam sözcüğün cümlede kazandığı anlamlardır.
• Yan anlam: Gerçek anlamla ilgisi koparılmadan sözcüğe yüklenen yeni anlamdır: masanın ayağı, dağın eteği.
• Deyim: Genellikle mecaz anlamlı, kalıplaşmış söz gruplarıdır: "göz atmak, kulak vermek".
• Atasözü: Uzun deneyimlerle oluşmuş, öğüt veren kalıplaşmış sözlerdir: "Damlaya damlaya göl olur."
• Somut sözcükler duyularla algılanır (çiçek), soyut sözcükler algılanamaz (sevgi, umut).

Örnek: "Kapının kolu kırıldı." cümlesinde "kol" yan anlamdadır.

💡 Unutma: Deyim yargı bildirmez, atasözü ise genel bir yargı ve öğüt bildirir.

2Cümlede Anlam

• Öznel yargı kişiden kişiye değişir, nesnel yargı kanıtlanabilir bilgi içerir.
• Örtülü anlam: Cümlede açıkça söylenmeyen ama sezdirilen anlamdır: "Ali de sınavı geçti." (Başkaları da geçti.)
• Benzetme (teşbih): Bir varlığı ortak bir özelliği nedeniyle başka bir varlığa benzetmektir: "Aslan gibi güçlü."
• Kişileştirme: İnsana ait özellikleri insan dışı varlıklara vermektir: "Rüzgâr pencereyi tıklattı."
• Abartma bir durumu olduğundan çok büyük ya da küçük göstermektir: "Bin kere söyledim."

💡 Unutma: Benzetmede çoğunlukla "gibi, kadar, sanki" sözcükleri kullanılır.

3Paragrafta Anlam ve Anlatım Biçimleri

• Paragrafta konu, ana fikir, yardımcı fikirler ve başlık bulunur.
• Açıklayıcı anlatım bilgi verir; öyküleyici anlatım bir olayı anlatır; betimleyici anlatım bir varlığı söz ile resmeder.
• Tartışmacı anlatım bir düşünceyi savunur ve okuru ikna etmeye çalışır.
• Düşünceyi geliştirme yolları: tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, benzetme, sayısal verilerden yararlanma.

Örnek: "Uzmanlara göre..." diye başlayan cümle tanık gösterme yoludur.

4İsim Tamlamaları ve Sıfat Tamlaması

• İsim tamlaması en az iki ismin birleşmesiyle oluşur: tamlayan + tamlanan (okulun bahçesi).
• Belirtili tamlamada iki ek de vardır (kapının kolu); belirtisiz tamlamada sadece tamlanan ek alır (kapı kolu).
• Takısız isim tamlamasında iki sözcük de ek almaz: demir kapı, altın yüzük.
• Sıfat tamlaması sıfat + isimden oluşur: sarı yaprak, beş kitap.

💡 Unutma: Tamlayan "neyin, kimin?" sorusuna cevap verir.

5Zamirler ve Edat, Bağlaç, Ünlem

• Zamir (adıl): İsmin yerini tutan sözcüklerdir. Kişi (ben, sen), işaret (bu, şu, o), belgisiz (biri, hepsi), soru (kim, ne) zamirleri vardır.
• Zamir ismin yerine geçer, sıfat ise ismin önünde gelir: "Bu güzel." (zamir) / "Bu kalem güzel." (sıfat)
• Edat (ilgeç): Tek başına anlamı olmayan, cümlede ilgi kuran sözcüklerdir: gibi, için, kadar, ile.
• Bağlaç: Sözcükleri ya da cümleleri bağlar: ve, ama, fakat, ya da, de/da, ki.
• Ünlem: Duyguları ya da seslenmeyi bildirir: Eyvah! Hey! Ah!

6Fiiller ve Kip Ekleri

• Fiil (eylem): İş, oluş ya da durum bildiren sözcüklerdir; mastar hâli "-mak, -mek" ile biter: okumak, gelmek.
• İş fiilleri nesne alabilir (kitabı okudu), durum fiilleri nesne almaz (uyudu), oluş fiilleri zamanla kendiliğinden gerçekleşir (büyüdü, sarardı).
• Haber kipleri: Görülen geçmiş (-dı), öğrenilen geçmiş (-mış), şimdiki zaman (-yor), gelecek zaman (-ecek), geniş zaman (-r).
• Dilek kipleri: Gereklilik (-malı), istek (-e), şart (-se), emir kipi.

Örnek: "Yarın erken kalkmalıyım." cümlesinde gereklilik kipi vardır.