1Yer Kabuğu ve Dünya'nın Hareketleri
- Dünya'nın en dış katmanına yer kabuğu denir; kayaçlardan oluşur.
- Kayaçların içindeki değerli maddelere maden denir: demir, bakır, altın.
- Fosil, çok eski zamanlarda yaşamış canlıların kalıntı ya da izleridir.
- Dünya kendi etrafında döner (dönme hareketi) → gece ve gündüz oluşur.
- Dönme hareketi yaklaşık 24 saatte (1 gün) tamamlanır.
💡 Unutma: Toprak; kum, kil, çakıl ve humustan oluşur.
2Besinlerimiz
- Besinler içerdikleri maddelere göre gruplanır: karbonhidrat, yağ, protein, vitamin, mineral ve su.
- Karbonhidrat ve yağlar enerji verir: ekmek, pirinç, tereyağı.
- Proteinler büyümeyi sağlar: et, yumurta, süt, mercimek.
- Vitamin ve mineraller hastalıklara karşı korur: meyve, sebze.
- Dengeli beslenmek için her gruptan yeterince yemeliyiz.
💡 Unutma: Tarihi geçmiş ve ambalajı bozuk besinleri tüketmemeliyiz.
3Kuvvetin Etkileri
- Kuvvet, cisimlere uygulanan itme ya da çekmedir.
- Kuvvet duran cismi hareket ettirir, hareket eden cismi durdurabilir.
- Kuvvet cismin hızını, yönünü ve şeklini değiştirebilir.
- Mıknatıs demir, nikel ve kobalt içeren cisimleri çeker; N ve S kutupları vardır.
- Mıknatısların aynı kutupları iter, zıt kutupları çeker.
Örnek: Hamuru sıkınca şekli değişir.
4Maddenin Özellikleri
- Maddeler katı, sıvı, gaz hâlinde bulunur.
- Maddenin kütlesi terazi ile ölçülür, birimi gram ve kilogramdır.
- Maddenin kapladığı yere hacim denir; sıvıların hacmi litre ile ölçülür.
- Maddeler sertlik, esneklik, kırılganlık, su geçirgenliği gibi özelliklerle tanınır.
- Karışım: Birden fazla maddenin bir araya gelmesidir: tuzlu su, salata.
💡 Unutma: Karışımlar eleme, süzme, mıknatısla ayırma gibi yollarla ayrılabilir.
5Aydınlatma ve Ses Teknolojileri
- İnsanlar geçmişte ateş, meşale, gaz lambası ile aydınlanırdı; bugün elektrik ampulü kullanılır.
- Ampulü Thomas Edison geliştirmiştir.
- Gereksiz yere açık bırakılan lambalar enerji israfıdır.
- Fazla ve yanlış aydınlatmaya ışık kirliliği denir; gökyüzünü görmeyi zorlaştırır.
- Rahatsız eden yüksek seslere ses kirliliği (gürültü) denir.
Örnek: Odadan çıkarken ışığı kapatmak enerji tasarrufu sağlar.
6İnsan ve Çevre
- Bilinçli tüketici ihtiyacı kadar alır, israf etmez.
- Geri dönüşüm, atıkların tekrar kullanılabilir hâle getirilmesidir.
- Kâğıt, cam, plastik ve metal atıklar ayrı kutulara atılır.
- Su, elektrik ve doğal kaynaklar tasarruflu kullanılmalıdır.
💡 Unutma: Atık piller ayrı toplanmalıdır, toprağı ve suyu kirletir.
7Basit Elektrik Devreleri
- Basit elektrik devresi pil, ampul, bağlantı kablosu ve anahtardan oluşur.
- Pil devreye enerji verir, anahtar devreyi açar ya da kapatır.
- Devre tamamlandığında ampul yanar.
- Elektrikle ilgili çalışırken güvenlik kurallarına uyulmalıdır.
💡 Unutma: Prize yabancı cisim sokulmaz, ıslak elle elektrikli aletlere dokunulmaz.
Notlar MEB öğretim programındaki konulara göre kısa özet olarak hazırlanmıştır; ders kitabının yerine değil, tekrar için kullanın.